Nauczanie prawd wiary w diecezji wileńskiej w dobie reform i zmierzchu Rzeczypospolitej Obojga Narodów
DOI:
https://doi.org/10.15290/std.2024.10.03Słowa kluczowe:
Historia Kościoła, diecezja wileńska, katechizacja, kaznodziejstwo, oświecenie katolickieAbstrakt
Pierwszy rozbiór państwa polsko-litewskiego i okoliczności, w jakich do niego doszło były szokiem dla większości obywateli Rzeczypospolitej, także tych, którzy w prawach gwarantujących wolności szlacheckie dopatrywali się źródła potęgi ojczyzny. Powstały w ten sposób podatny grunt wykorzystano do próby przeprowadzenia w kraju reform o skali i tempie, jakiego dotąd Rzeczpospolita nie doświadczyła. Istotną rolę w ich realizacji przypisano Kościołowi katolickiemu, którego proreformatorsko zorientowana większość hierarchii, w tym biskup wileński, Ignacy Massalski była gotowa ten trud i to ryzyko podjąć. Wokół tej problematyki orientowało się polskie oświecenie katolickie. Reformatorzy, zgodnie z duchem epoki uznali, że podstawą procesu przemian jest zmiana sposobu postrzegania obowiązków wobec państwa przez wszystkich jego mieszkańców. Działaniom tym należało im nadać sankcję religijną. Na poziomie duszpasterstwa parafialnego oznaczało to podjęcie działań celem uświadomienia wiernym, zwłaszcza tym najmniej docenianym i najbardziej pod tym względem zaniedbanym, ich tożsamości religijnej i wyznaniowej poprzez przypomnienie im podstawowych prawd nauki chrześcijańskiej w ujęciu katolickim. Prawidłowo uświadomiony religijnie włościanin na kolejnym etapie formacji religijnej i patriotycznej sam zrozumie, że ma swą „ojczyznę”, która, dając mu poczucie bezpieczeństwa, jest jego domem, że ten jest w potrzebie, i że może go utracić, wpadając w sidła ościennych schizmatyckich i heretyckich władców. Owo, idealistyczne i z dzisiejszego punktu widzenia nie wolne od dozy naiwności przekonanie stymulowało decyzje, by narzędziem reform państwa uczynić także ambonę.
Bibliografia
Brzostowski K. K., Epistola pastoralis, Vilnae [...], b.d.dr. [1710].
Czekalski R., Rys historyczny lekcji religii katolickiej w Polsce, „Studia Katechetyczne”, 7 (2010), s. 99-125.
Dekanatu Kupiskiego Wizyta [...] w roku 1796 (Vilniaus Universiteto Biblioteka – rankraščių skyrius, fondas 57, spinta B53, numerį 1226).
Dekanatu Kupiskiego Wizyta [...] w roku 1796 (Vilniaus Universiteto Biblioteka – rankraščių skyrius, fondas 57, spinta B53, numerį 1226).
Höfinger J., Katechismus, [in:] Lexikon für Theologie und Kirche, hrgb. von J. Höfer, K. Rahner, Band 6, Freiburg 1961, Spalten 45-46.
Inwentarz Kościoła Lidzkiego, 1777 (Vilniaus Universiteto Biblioteka – rankraščių skyrius, fondas 57, spinta B53, numerį 653).
Kasabuła T., Kaznodziejstwo w diecezji wileńskiej w drugiej połowie XVIII wieku, „Wiadomości Kościelne Archidiecezji Białostockiej”, 7(1998), nr 2, s. 133-146.
Kliszko Z. A., Kazania katechizmowe w polskim ustawodawstwie synodalnym, „Ateneum Kapłańskie”, 52 (1950), z. 1, s. 67-72.
Kontynuacya protokułu (sic!) czynności prześwietnej administracji duchownej dyecezyi Wileńskiey roku 1792 (Vilniaus Universiteto Biblioteka – rankraščių skyrius, fondas 57, spinta B54, numerį 25).
Murawski R., Rusiecki M., Katecheza, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 8, Lublin 2000, kol. 1027-1034.
Opisanie Kościoła parafialnego Kowieńskiego, 1782 (Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, fondas 694, aprašas I, numerį 3493).
Opisanie Kościoła Zabłudowskiego, 1786 (Archiwum Parafii Zabłudów, bez sygnatury).
Porządek Zaczęcia y Odprawowania Jubileuszowego Nabożeństwa po Miastach Dyecezyi Wilenskiej, [w:] Ksiąszka (sic!) Jubileuszowa, red. T. Hussarzewski, b.m.d.dr. [Wilno 1776], s.nlb.
Porządek Zaczęcia y Odprawowania Wielkiego Jubileuszu w mieście Stołecznem Wilnie, [w:] Ksiąszka (sic!) Jubileuszowa, red. T. Hussarzewski, b.m.d.dr. [Wilno 1776], s.nlb.
Protocollum actorum curiae [...] Dni Ignatii Jakobi principis Massalski, episcopi Vilnensis [...] sub auditoriatu D. Antoni Kruszewski [...], 1791 (Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, fondas 694, aprašas I, numerį 3540).
Przestrogi dla opowiadających Nauki, [w:] Ksiąszka (sic!) Jubileuszowa, red. T. Hussarzewski, b.m.d.dr. [Wilno 1776], s.nlb.
Rechowicz M., Początki i rozwój kultury scholastycznej (do końca XVI wieku), [w:] Dzieje teologii katolickiej w Polsce, red. M. Rechowicz, t. 1, Lublin 1974, s. 17-91.
Relationes status Dioecesium in Magno Ducatu Lithuaniae, coll. P. Rabikauskas, vol. 1: Dioeceses Vilnensis et Samogitiae, Romae 1971.
Statystyczne wiadomości o parafiach dekanatu kupiskiego, 1775 (Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, fondas 694, aprašas I, numerį 3465).
Synodus Dioecesana Vilnensis Ab [...] Michaele Joanne Zienkowicz [...] Episcopo Vilnensi. In Ecclesia Cathedrali Sua. Anno Dni 1744. Diebus 10.11.12. M. Febr [...] Vilnae, b.m.d.dr. [Vilnae 1744].
Wizyta Dekanatu Wiłkomierskiego [...] wg schemma od JW. JX. Jana Kossakowskiego Biskupa Inflantskiego, 1796 (Lietuvos Valstybės Istorijos Archyvas, fondas 694, aprašas I, numerį 3998).
Wizyta Generalna kościoła Solskiego, 1797 (Vilniaus Universiteto Biblioteka – rankraščių skyrius, fondas 57, spinta B53, numerį 1072).
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2024 Studia Teologii Dogmatycznej

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
