UWAGI DOTYCZĄCE MIEJSC KULTU W OKRESIE STAROŻYTNOŚCI CHRZEŚCIJAŃSKIEJ
DOI:
https://doi.org/10.15290/std.2023.09.02Słowa kluczowe:
starożytne chrześcijańskie budownictwo sakralne, symbolizm, retoryka, numerologia, flexio et loquela digitorumAbstrakt
Wizja chrześcijańskich świątyń u pisarzy starochrześcijańskich jest powiązana z ich chrystocentrycznym światopoglądem, który znalazł odzwierciedlenie w patrystycznej egzegezie biblijnej. Najważniejszym symbolem jest krzyż Chrystusa. Ojcowie Kościoła odnoszą się do krzyża i czworokąta w związku z czterema rzekami, które wypływają z raju i nawadniają kościół i górę. Arka Noego w NT jest figurą Kościoła, ponieważ została uformowana z kwadratu. Innym wzorem chrześcijańskiej świątyni jest Niebiańskie Jeruzalem, którego długość jest równa szerokości i jest kwadratem. Plan wczesnochrześcijańskiej bazyliki często odzwierciedlał kształt krzyża, który był umieszczony w figurze geometrycznej prostokąta lub kwadratu. Zupełnie nowym elementem w takim planie był transept w kształcie litery T, który przecinał nawę główną lub zawsze nieparzystą liczbę naw podłużnych. W ten sposób krzyż wpisany w kwadrat odzwierciedla koncepcję, zgodnie z którą świat jest stworzony dla człowieka, a człowiek rodzi się, by wyśpiewywać chwałę Boga: wyciągnięte ramiona (linia pozioma) i wyprostowane ciało (linia pionowa) tworzą kwadrat. Znane były również liczne formy okrągłych budowli kultowych. Były one związane z figurą ośmiokąta i symboliką liczb 8 i 100. Liczba 100 była symbolem najwyższej doskonałości, a także chwały osiąganej przez męczenników i dziewice. Znalazło to odzwierciedlenie w zastosowaniu zasady modus, species, ordo. W chrześcijaństwie figury geometryczne łączą się, tworząc symbolikę odnoszącą się do Chrystusa i krzyża. Można powiedzieć, że myśl pisarzy starochrześcijańskich miała nie tylko symboliczne, ale i praktyczne znaczenie dla budownictwa sakralnego.
Bibliografia
Bibliografia: Źródła
Andreas Cretensis, In exaltatione crucis oratio, PG 97, 1017-1036.
Augustinus Hipponensis, De natura boni contra Manichaeos, CSEL 25/2, 853-889.
Augustinus Hipponensis, De Trinitate, CCL 50-50A.
Augustinus Hipponensis, Enarrationes in Psalmos, CCL 38-40.
Augustinus Hipponensis, Epistulae, CSEL 34/1-2; CSEL 44; CSEL 57-58.
Augustinus Hipponensis, Quaestiones in Heptateuchum, CCL 33, 381-465.
Augustinus Hipponensis, Sermones, PL 38-39; CCL 41.
Augustinus Hipponensis, Tractatus in Iohannem, CCL 36.
Callinicus, Vita Hypatii, SCh 177.
Claudius Claudianus, De Consulatu Stilichonis, [w:] Claudian, Panegyric on Probinus and Olybrius. Against Rufinus 1 and 2. War against Gildo. Against Eutropius 1 and 2. Fescennine Verses on the Marriage of Honorius. Epithalamium of Honorius and Maria. Panegyrics on the Third and Fourth Consulships of Honorius. Panegyric on the Consulship of Manlius. On Stilicho’s Consulship 1, red. M. Platnauer, Cambridge MA 1922.
Claudius Rutilius Namatianus, De reditu suo, [w:] Cl. Rutilius Namatianus. Édition critique accompagnée d’une traduction française, red. E. Vessereau, Parigi 1904.
Clemens Alexandrinus, Stromata, PG 8, 685 – 9, 602; SCh 30; SCh 38; GCS 52
(15); GCS 172, 3-102 et 231-234.
Cyprianus Carthaginensis, Epistulae, CSEL 3/2.
Cyrillus Alexandrinus, Glaphyra in Pentateuchum, PG 69, 13-678.
Eusebius Caesariensis, Historia Ecclesiastica, PG 20, 45-906; GCS 9/1-2.
Gregorius Magnus, Homiliae in Hiezechielem, CCL 142.
Gregorius Magnus, Regula Pastoralis, PL 77; SCh 381-382.
Gregorius Nyssenus, Epistulae, PG 46, 1093-1100.
Hieronymus Stridonensis, Commentarii in Ezechielem, CCL 75.
Hieronymus Stridonensis, In Matthaeum, CCL 77.
Hilarius Pictaviensis, Tractatus super Psalmos, CSEL 22.
Iohannes Cassianus, Conlationes Patrum, SCh 42; 54; 64.
Iustinus, Dialogus cum Tryphone Iudaeo, [w:] G. Archambault (ed.), Justin, Dialogue avec Tryphon. Texte grec, traduction française, introduction, notes et index, Textes et documents pour l’étude historique du christianisme 8, t. 1-2, Paris 1909.
Marcus Valerius Martialis, Epigrammaton, [w:] D.R.S. Bailey (ed.), M. Valerii Martialis epigrammata, Stuttgart 1990.
Paulinus Nolanus, Epistulae, CSEL 29, 1-425, tł. M. Wysocki et alii, Paulin z Noli, Listy, ŹMT 82, Kraków 2019.
Pontificale Romanum a Benedicto XIV et Leone XII Pont. Max. recognitum et castigatum, Ratisbonae 1891.
Pseudo Dionysius Areopagita, De Divinis nominibus, PG 3, 585-597, 636-652, 680-684, 693-736, 816-825, 856-857, 865-873, 889-897, 909-917, 936-940, 948-956, 969-972, 977-984.
Pseudo Tertullianus, Carmen adversus Marcionitas, CCL 2, 1421-1454.
Sedulius, Paschale carmen, CSEL 10, 1-154.
Tertullianus Carthaginensis, De baptismo, CCL 1, 277-295.
Tertullianus Carthaginensis, De resurrectione mortuorum, CCL 2, 921-1012.
Tertullianus Carthaginensis, Adversus Marcionem, CCL 1, 441-726.
Opracowania
Connelly J., Hymns of the roman liturgy, London 1957.
Degórski B., Katechezy przedchrzcielne Nicetasa z Remezjany, „Vox Patrum”
(1990), s. 107-112.
Degórski B., Chrzest w Traktatach Wielkanocnych św. Gaudentego z Brescji, „Vox Patrum” 32 (2012), s. 103-113.
Degórski B., Uczta dla biedaków w Konstantyńskiej Bazylice św. Piotra w Rzymie na podstawie Listu św. Pammachiusza, „Dissertationes Paulinorum” 27 (2018), s. 5-35.
Dupont-Sommer A., Une hymne syriaque sur la cathédrale d’Edesse, „Cahiers Archéologiques” 2 (1947), s. 29-39.
Grabar A., Le témoignage d’une hymne syriaque sur l’architecture de la cathédrale d’Edesse au VIe siècle et sur La symbolique de l’édifice chrétien, „Cahiers Archéologiques” 2 (1947), s. 41-67.
Khatchatrian A., Les baptistères paléochrétiens, Paris 1962.
Kittel G., Die Religionsgeschichte und das Urchristentum, Gütersloh 1932.
Leclercq H., Apamée, [w:] Dictionnaire d’Archéologie Chrétienne et de Liturgie, t. 1,
Paris 1907, kol. 2504-2507.
Quacquarelli A., Il triplice frutto della vita cristiana: 100, 60, 30 (Mt. 11,8 nelle diverse interpretazioni), Roma 1953.
Quacquarelli A., Ai margini dell’actio: la loquela digitorum, „Vetera Christianorum”
(1970), s. 199-224.
Quacquarelli A., I luoghi di culto e il linguaggio simbolico nei primi due secoli cristiani, [w:] Saggi patristici, „Quaderni di Vetera Christianorum” 5, Bari 1971.
Quacquarelli A., L’ogdoade patristica e suoi riflessi nella liturgia e nei monumenti, „Quaderni di Vetera Christianorum” 7, Bari 1973.
Ritz S., La nuova Gerusalemme dell’Apocalisse e Santo Stefano Rotondo, Roma 1967.
Ritz S., Le città celesti dei primi cristiani: quella dell’Apocalisse secondo Eusebio, e quella
del Monte Celio in Roma, Roma 1971.
Rousseau O., Quelques textes patristiques sur la Jérusalem céleste, „La vie spirituelle” 86 (1952), s. 378-388.
Słomka J., Wczesnochrześcijańskie nazwy chrztu, Katowice 2009.
Testini P., Archeologia cristiana, Roma 1958.
Verzone P., Il martyrium ottagono a Hierapolis in Frigia, „Palladio” 10 (1960), s. 1-20.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2023 Studia Teologii Dogmatycznej

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
